glp-1 ve peptit ilaçlar

GLP-1 nedir?

Glukagon benzeri peptit-1, ince bağırsaktaki L hücrelerinin yemekten sonra salgıladığı bir inkretin hormondur. Üç işi vardır:

• Kan şekeri yükseldiğinde pankreastan insülin salınımını artırır.
• Midenin boşalmasını yavaşlatır.
• Beyindeki iştah merkezlerine tokluk sinyali gönderir.

doğal GLP-1'in sorunu: iki dakika

Vücudun kendi GLP-1'i, DPP-4 adlı bir enzimle yaklaşık iki dakikada parçalanır. İlaç olarak kullanılabilmesi için daha dayanıklı hale getirilmesi gerekiyordu. İlk adım, Gila kertenkelesinin salyasında bulunan ve GLP-1'e benzeyen eksendin-4 peptidinden geliştirilen eksenatid oldu (2005).

semaglutid ve tirzepatid

	Semaglutid	Tirzepatid
Ticari adlar	Ozempic, Wegovy, Rybelsus	Mounjaro, Zepbound
Uzunluk	31 amino asit	39 amino asit
Hedef	GLP-1 reseptörü	GLP-1 ve GIP reseptörleri
Uygulama	Haftada bir enjeksiyon ya da günlük tablet	Haftada bir enjeksiyon

İki molekülü haftalık hale getiren hile aynıdır: zincire bağlanan bir yağ asidi, peptidin kandaki albümine tutunmasını sağlar ve böbreklerden atılmasını geciktirir.

klinik çalışmalar ne gösterdi?

• STEP 1 (2021): obezitesi olan yetişkinlerde haftalık 2,4 mg semaglutid, 68 haftada vücut ağırlığında ortalama yaklaşık %15 azalma sağladı; plasebo grubunda bu oran yaklaşık %2,4 idi.
• SURMOUNT-1 (2022): tirzepatidin en yüksek dozunda 72 haftada ortalama yaklaşık %21 azalma görüldü.
• SELECT (2023): kalp-damar hastalığı olan ve diyabeti olmayan kişilerde semaglutid, büyük kardiyovasküler olay riskini %20 azalttı.

Bu sonuçlar, peptitlerin “umut verici” aşamasından çıkıp büyük klinik çalışmalarla kanıtlanmış tedavilere dönüşebildiğini gösteren en güçlü örnektir.

dikkat edilmesi gerekenler

• Bu ilaçlar reçeteyle kullanılır; doz ve uygunluk kararı hekime aittir.
• En sık yan etkiler bulantı, kusma, ishal ve kabızlıktır; çoğu doz artışı döneminde görülür.
• Bazı tiroid kanseri türlerinin aile öyküsünde, pankreatit geçmişinde ve gebelikte özel değerlendirme gerekir.
• İnternette “araştırma amaçlı” satılan GLP-1 ürünlerinin içeriği ve saflığı denetlenmemiştir. Sağlık otoriteleri sahte ürünler konusunda defalarca uyarı yayımlamıştır.

sırada ne var?

Üç reseptörü birden hedefleyen retatrutid, amilin analoğu kagrilintid ve ağızdan alınan yeni küçük moleküller klinik araştırma aşamasındadır. Peptit ilaçların önümüzdeki on yılda metabolizma tedavisinin merkezinde kalması bekleniyor.

sık sorulan sorular

Ozempic ile Wegovy aynı ilaç mı?

İkisi de semaglutid içerir. Ozempic tip 2 diyabet için, Wegovy ise kilo yönetimi için daha yüksek dozlarla ruhsatlandırılmıştır.

GLP-1 ilacını bırakınca kilo geri gelir mi?

Çalışmalarda ilacı bırakan kişilerin kaybettikleri kilonun önemli bir kısmını bir yıl içinde geri aldığı görülmüştür. Bu yüzden tedavi genellikle uzun süreli bir plan olarak ele alınır.

Doğal yollarla GLP-1 artırılabilir mi?

Lif ve protein açısından zengin beslenme GLP-1 salınımını bir miktar artırır, ancak etkisi ilaçlarla kıyaslanabilir düzeyde değildir.

kaynaklar

1. Wilding JPH ve ark. Once-weekly semaglutide in adults with overweight or obesity (STEP 1). N Engl J Med. 2021;384:989–1002. kaynak
2. Jastreboff AM ve ark. Tirzepatide once weekly for the treatment of obesity (SURMOUNT-1). N Engl J Med. 2022;387:205–216. kaynak
3. Lincoff AM ve ark. Semaglutide and cardiovascular outcomes in obesity without diabetes (SELECT). N Engl J Med. 2023;389:2221–2232. kaynak
4. Drucker DJ. Mechanisms of action and therapeutic application of glucagon-like peptide-1. Cell Metab. 2018;27(4):740–756. kaynak

Bu sayfa yayımlanmış bilimsel literatürü özetler; tanı, tedavi ya da ürün önerisi değildir. Herhangi bir sağlık kararından önce hekiminize danışın.